بیشتر کودکان در طول شب چندین بار با گریه از خواب بیدار میشوند؛ این اتفاق از اوایل نوزادی تا حدود سهسالگی ادامه دارد. اگرچه گریه کودک در شب معمولاً طبیعی است و جای نگرانی ندارد؛ اما مسئلهای چالشبرانگیز برای پدر و مادر کودک است. گریه کودک در هر سنی علت متفاوتی دارد. نوزاد در ماههای اول معمولاً به دلیل گرسنگی یا کولیک از خواب بیدار میشود و گریه میکند. از ششماهگی به بعد دنداندرآوردن یا اضطراب جدایی از مهمترین دلایلی هستند که باعث میشوند کودک از خواب بپرد و پس از یکسالگی ترسهای شبانه و ناتوانی در بیان نیازها باعث خواب ناآرام کودک میشود. پدر و مادر میتوانند بادقت به نوع گریه کودک و علائم همراه آن، علت گریه را تشخیص دهند و راهکار مناسب را به کار بگیرند تا کودک خواب آرامتری را تجربه کند.
سن کودک خود را انتخاب کنید.
کودک ۰تا ۶ ماهه
کودک ممکن است گرسنه باشد
اگر کودک نشانههای زیر را دارد احتمالا گرسنه است.
گرسنگی شایعترین علل گریه نوزادان، بهویژه در ماههای نخست زندگی است. چون معدهی کوچک نوزاد زود خالی میشود، لازم است در فاصلههای کوتاه شیر بخورد. اگر گریه همراه با علامتهایی مثل مکیدن دستها، تکاندادن سر به اطراف یا باز کردن دهان باشد، معمولاً نشانهی نیاز به شیر است. وقتی والدین این نشانهها را بشناسند و بهموقع نوزاد را تغذیه کنند، هم کودک سریعتر آرام میشود و هم خواب بهتری پیدا میکند.
راهکارهایی برای حل مشکل گریه کودک در شب از گرسنگی
با تاریک و آرام نگهداشتن اتاقخواب کودک و شیردهی درست در طول روز میتوان تعداد دفعات بیدارشدن نوزاد در شب را کم کرد. اگر شیر مادر بهاندازهای که باید قوی نیست و کودک را سیر نمیکند، مادر باید با مشورت پزشک تولید شیر را بیشتر کند و یا از کمکی استفاده کند.
شیردهی درست به نوزاد
شیردهی تنها راه تغذیه نیست، بلکه یکی از مهمترین پیوندهای عاطفی میان مادر و نوزاد محسوب میشود. کیفیت و شیوهی شیردهی نقش مستقیمی در رشد جسمی، آرامش روانی و حتی الگوهای خواب نوزاد دارد. قرارگرفتن صحیح نوزاد در آغوش، تماس پوستی با مادر، رعایت وضعیت درست دهان و نوک پستان، و توجه به نیاز واقعی کودک از اصولی هستند که تجربهی شیردهی را هم برای مادر آسانتر میسازند و هم برای نوزاد رضایتبخشتر. آگاهی از روشهای درست شیردهی میتواند از مشکلاتی مانند دلدرد، بلع هوا یا ترک نوک پستان جلوگیری کرده و باعث شود نوزاد شبها کمتر برای شیر خوردن از خواب بپرد.
پوزیشنهای شیردهی نوزاد که باعث میشود نوزاد راحتتر شیر بخورد و کمتر گریه کند
نوزاد کنار بدن مادر و زیر بغل نگه داشته میشود، سر نوزاد رو به سینه. این حالت برای مادران تازه سزارینشده یا نوزادان کوچک عالی است.
بغل گهوارهای یعنی نوزاد در بغل مادر قرار دارد، سر روی بازوی مادر و رو به سینه است.
شبیه حالت گهوارهای اما با دست مخالف، کنترل سر نوزاد بیشتر است.
مادر و نوزاد هر دو به پهلو دراز میکشند، برای شیردهی شبانه مناسب است.
مادر نیمهخوابیده است و نوزاد روی سینه قرار میگیرد.
الگوی پیشنهادی شیردهی برای جلوگیری از بیداری نوزاد در شب
قبل از خواب شب (حدود ۹ تا ۱۱ شب)، یک نوبت شیردهی کامل در محیط آرام و نیمهتاریک، جهت آمادهسازی برای خواب طولانیتر وجود دارد.
حدود ساعت ۱۱ شب یا نزدیک نیمهشب، بدون بیدار کردن کامل نوزاد، یک وعده شیر داده میشود. این روش به پر بودن معده و تداوم خواب شبانه کمک میکند.
نیمهشب (۲ تا ۴ بامداد) بسیاری از نوزادان بیدار میشوند؛ توصیه میشود تغذیه سریع و آرام انجام شود تا نوزاد مجدداً به خواب برود.
صبح زود (۵ تا ۷ صبح) زمان بیداری و شیردهی صبحگاهی است که آغاز طبیعی روز برای نوزاد به شمار میآید.
نشانههای کافینبودن شیر مادر و نیاز به کمکی
اگر شیر مادر کافی باشد، نوزاد بعد از هفتهی اول زندگی روزانه دستکم شش پوشک خیس دارد، بهطور منظم و مطابق منحنی رشد وزن میگیرد و پس از شیر خوردن آرام و هوشیار باقی میماند.
اما درصورتیکه شیر کافی نباشد، تعداد پوشک خیس کمتر از حد طبیعی میشود، وزنگیری کند یا حتی کم وزنی و کاهش وزن دیده میشود و نوزاد بیقرار است و حتی بعد از شیر خوردن هم گریه میکند. در چنین شرایطی، مادر باید دفعات شیردهی را بیشتر کند، به وضعیت گرفتن سینه توسط نوزاد دقت داشته باشد و تغذیه و استراحت خود را بهبود دهد. اگر با این اقدامات مشکل رفع نشد، لازم است با پزشک یا مشاور شیردهی مشورت شود تا در صورت نیاز، تغذیه تکمیلی با شیر دوشیده شده یا شیرخشک مناسب آغاز گردد.
در صورت عدم بهبود با روشهای بالا یا مشاهده نشانههای جدی، مراجعه به متخصص تغذیه یا مشاور لگیتاسیون توصیه میشود.
مصرف مایعات کافی و تغذیه متعادل همراه با استراحت، انرژی مورد نیاز برای تولید شیر را تأمین میکند.
گرفتن پستان به شکل صحیح، انتقال مؤثر شیر را افزایش میدهد و از مشکلاتی مانند درد یا انسداد مجاری جلوگیری میکند.
این ارتباط فیزیکی باعث افزایش ترشح هورمونهایی مانند پرولاکتین و اکسیتوسین شده و تولید شیر را تقویت میکند.
مکیدن نوزاد باعث تحریک تولید شیر میشود؛ بنابراین تغذیه بر اساس نیاز نوزاد اهمیت بالایی دارد.
کودک ممکن است کولیت روده داشته باشد
اگر کودک نشانههای زیر را دارد احتمالا کولیت روده دارد.
کولیک نوزادی یا همان دلدردهای مکرر یکی از شایعترین مشکلات ماههای نخست زندگی است که اغلب با گریههای طولانی، بیقراری و اختلال در خواب شبانه همراه میشود. علت دقیق کولیک هنوز بهطور کامل شناخته نشده است، اما نابالغ بودن دستگاه گوارش، بلعیدن هوا هنگام شیردهی، حساسیتهای غذایی و تغییرات در میکروفلور روده از عوامل احتمالی مطرح شدهاند. این وضعیت بهطور معمول بین هفتهی دوم تا چهارم زندگی آغاز میشود و میتواند تا حدود سهماهگی ادامه یابد. تشخیص بهموقع و شناخت علائم کولیک، مانند گریههای شدید عصرگاهی یا جمعکردن پاها به سمت شکم، برای والدین اهمیت زیادی دارد؛ چرا که با بهکارگیری راهکارهای سادهای چون ماساژ شکم، شیردهی صحیح و استفاده از تکنیکهای آرامسازی میتوان شدت علائم را کاهش داد و نوزاد را آرامتر کرد.
راهکارهایی برای حل مشکل گریه کودک در شب به علت کولیت روده
کولیت یا همان دلدردهای ناشی از تجمع گاز در روده، یکی از مشکلات شایع نوزادان در ماههای نخست زندگی است که اغلب با گریههای طولانی، بیقراری و اختلال خواب شبانه همراه میشود. هرچند این وضعیت معمولاً خطری جدی برای سلامت نوزاد ایجاد نمیکند و با رشد دستگاه گوارش بهتدریج برطرف میگردد، اما میتواند موجب نگرانی والدین و خستگی خانواده شود. شناخت راهکارهایی مانند اصلاح شیردهی، استفاده از شیشههای ضد کولیک، ماساژ ملایم شکم، رعایت رژیم غذایی مناسب توسط مادر و در صورت نیاز مصرف داروهای بیخطر زیر نظر پزشک، میتواند شدت علائم را کاهش دهد و نوزاد را آرامتر کند.
ماساژ ملایم شکم نوزاد
۱. ماساژ پارویی
به حرکتی گفته میشود که دست والد مانند پارو، بهصورت رفت و برگشتی و ملایم روی بدن یا شکم نوزاد حرکت میکند.
۲. ماساژ فشاری
معمولاً به حرکتی گفته میشود که در آن دستها بهصورت متناوب و شبیه حرکت خمیرگیری یا فشار ملایم، روی عضله یا اندام نوزاد حرکت میکنند تا جریان خون و آرامش بهبود یابد.
۳. ماساژ عقربههای ساعت
در این روش، والد با نوک انگشتان یا کف دست حرکات ملایم و دایرهای روی شکم نوزاد انجام میدهد، درست در جهتی که عقربههای ساعت حرکت میکنند (از دید والد). این مسیر با حرکت طبیعی رودهها هماهنگ است و به آزادشدن گازها و کاهش دلدرد یا کولیک کمک میکند.
۴. ماساژ I love you
این روش یکی از تکنیکهای معروف ماساژ شکم نوزاد برای کاهش کولیک و گاز است. در این روش والد با انگشتان خود روی شکم نوزاد به ترتیب حروف I، L (برعکس) و U (برعکس) را بهآرامی رسم میکند.
۵. ماساژ راهرفتن یا رقص مونواک
در این روش، والد با انگشتان دست (معمولاً نوک انگشتان اشاره و میانی) بهصورت یکیدرمیان و شبیه راهرفتن آرام، روی شکم یا بدن نوزاد حرکت میکند. چون حرکت انگشتها مانند راهرفتن یا گاهی شبیه رقص مونواک است، به این نام شناخته میشود. این ماساژ باعث تحریک ملایم عضلات شکم و بهبود حرکت روده میشود و میتواند در کاهش نفخ و کولیک نوزاد مؤثر باشد.
۶. ماساژ فشار زانو به شکم
در این تکنیک، پاهای نوزاد را بهآرامی خم میکنند و زانوها را به سمت شکم میبرند. با چند ثانیه نگهداشتن این حالت و سپس رهاکردن پاها، گازهای محبوس در روده راحتتر دفع میشوند. تکرار چندبارهی این حرکت مانند یک ماساژ ملایم عمل میکند و به کاهش کولیک و نفخ نوزاد کمک میکند.
اصلاح تغذیه مادر (در صورت شیردهی)
رژیم غذایی مادر میتواند ترکیب شیر و در نتیجه وضعیت گوارشی یا رفتاری نوزاد را تحتتأثیر قرار دهد. برخی خوراکیها ممکن است باعث نفخ، دلپیچه یا حساسیت در نوزاد شوند، درحالیکه برخی دیگر آرامشبخش یا مغذیترند.
حبوبات مانند لوبیا، نخود، عدس میتوانند در برخی نوزادان باعث نفخ و دلدرد شوند.
کلم، گلکلم، بروکلی، پیاز ممکن است موجب گاز و کولیک در نوزاد گردند.
لبنیات گاوی مانند شیر، پنیر، ماست در بعضی نوزادان باعث حساسیت پروتئین شیر گاو میشود که با علائمی مثل اسهال، خون در مدفوع یا بثورات پوستی همراه است.
شکلات و کافئین مانند قهوه یا چای پررنگ ممکن است سبب بیقراری و اختلال خواب در نوزاد شوند.
غذاهای پرادویه یا تند احتمال دارد باعث تحریک معده و بیقراری نوزاد شوند.
سیر و ادویههای خاص گاهی طعم شیر را تغییر میدهند و بعضی نوزادان ممکن است تمایل کمتری به شیر خوردن نشان دهند.
غذاهای تازه و سالم مانند میوهها، سبزیها، غلات کامل، پروتئین کمچرب معمولاً برای مادر و نوزاد مفید هستند و به بهبود کیفیت شیر کمک میکنند.
کودک ممکن است نیاز به تعویض پوشک داشته باشد
اگر کودک نشانههای زیر را دارد احتمالا نیاز به تعویض پوشک دارد.
یکی از شایعترین و سادهترین علل گریه نوزاد، کثیف یا مرطوب بودن پوشک است. نوزادان بهدلیل پوست حساس و لطیفشان به رطوبت و آلودگی پوشک واکنش نشان میدهند و حتی مقدار کمی خیس شدن میتواند احساس ناراحتی ایجاد کند. اگر پوشک به موقع تعویض نشود، علاوه بر ناراحتی و گریه، احتمال سوختگی پوستی، التهاب و عفونت نیز افزایش مییابد. بنابراین توجه به زمان مناسب تعویض پوشک، نهتنها به آرامش و راحتی کودک کمک میکند بلکه از مشکلات پوستی و بهداشتی نیز پیشگیری خواهد کرد.
راهکارهایی برای حل مشکل گریه کودک در شب به علت کثیفی پوشک
جلوگیری از سوختگی پای نوزاد به خاطر پوشک
پوست نوزادان بسیار نازک، حساس و آسیبپذیر است. یکی از مشکلات رایج در ماههای نخست زندگی، سوختگی پای نوزاد بر اثر پوشک است. این عارضه به دلیل تماس طولانی پوست با رطوبت، ادرار و مدفوع ایجاد میشود و میتواند باعث قرمزی، التهاب و ناراحتی نوزاد گردد. پیشگیری از سوختگی پوشک نهتنها باعث آرامش و خواب بهتر کودک میشود، بلکه نقش مهمی در حفظ سلامت پوست و جلوگیری از عفونتهای ثانویه دارد. آشنایی با روشهای سادهی مراقبتی و رعایت بهداشت مناسب میتواند تا حد زیادی از بروز این مشکل جلوگیری کند.
کودک ممکن است نتواند درست به خواب برود
اگر کودک نشانههای زیر را دارد احتمالا نمیتواند درست بخوابد.
خوابیدن برای نوزادان یک فرایند طبیعی اما درعینحال یک مهارت آموختنی است. بسیاری از نوزادان در ماههای ابتدایی زندگی، هنوز نمیدانند چگونه بدون کمک والدین به خواب بروند. به همین دلیل اغلب برای آرامشدن و خوابیدن نیاز به آغوش، تکان داده شدن، شیر خوردن یا شنیدن صدای آرامبخش دارند.
این موضوع برای والدین ممکن است خستهکننده به نظر برسد، اما در واقع بخشی از رشد طبیعی کودک است. با گذشت زمان و با حمایت والدین، نوزاد بهتدریج الگوهای خواب منظمتر پیدا کرده و کمکم یاد میگیرد چگونه خود را آرام کند و بهتنهایی به خواب برود.
راهکارهایی برای حل مشکل گریه کودک در شب به علت ناتوانی در به خوابرفتن
داشتن یک روتین مشخص و تکراری قبل از خواب، به نوزاد کمک میکند تا بهمرورزمان متوجه شود که وقت خواب فرارسیده است. کارهایی مثل حمام کوتاه با آب ولرم، ماساژ ملایم، پوشاندن لباس راحت و سپس شیردهی یا خواندن لالایی میتواند بهعنوان نشانههای ثابت خواب عمل کند. تکرار این ترتیب هر شب، به مغز نوزاد نظم می%A